بدين مهم پرداخت . امام محمد غزالى نيز از مدرسان اين دار العلم بود . توليت نظاميه بغداد بعد از خواجه نظام الملك با فرزندان وى بود و اين دانشگاه بزرگ مذهب شافعى ، تا قريب دو قرن بعد از ايجاد ، در اوج عظمت و اشتهار بود و از آن پس نيز با اينكه مدرسه « مستنصريّه » از شهرت و اعتبار آن كاسته بود ، مدتها داير بود . 3 - نظاميّه بلخ : از اساتيد معروف اين دار العلم آدم ابن اسد الهروى ، و از شاگردان بنام آنجا رشيد و طواط شاعر و مترسّل و نويسنده‌يى معروف است . 4 - نظاميه بصر : به روايت مولف تجارب السف ، اين مدرسه كه از نظاميه بغداد نيكوتر و بزرگتر بوده است ، در اواخر ايام المعتصم باللّه خراب شد و از مواد ساختمانى آن در شهر بصره مدرسهء ديگرى به همين نام ساختند . 5 - نظاميه اصفهان : كه خواجه نظام الملك ، ده هزار دينار از ضياع و مستغلّات خويش بر آن وقف كرده بود و آن را به نام صدر الدين خجندى ، مدرسه « صدريّه » هم ناميده‌اند . گذشته از اينها ، نظاميه‌هايى در مرو ، موصل و هرات نيز به همّت و امر خواجه تاسيس شده بوده است « 1 » » از بركت وجود اين مدارس و مراكز علمى و فرهنگى ، هيات مديرهء مملكت ، يعنى سياستمداران ، دبيران و كارمندان ديوانها و سازمان ادارى ايران عهد سلجوقى تربيت و آمادهء خدمت ، در كشورى مىشدند كه وسعت آن ، تقريبا سه‌برابر ايران امروز بود . سير افكار و انديشه‌ها در دوره سلجوقيان بر خلاف عهد سامانيان بىطرفى و احترام نسبى به عقايد و افكار فرق مذهبى ، مورد عنايت زمامداران نبود . « چون نظام الملك شافعى بود ، بيشتر شافعيّه را حمايت مىكرد و طرفداران ابو حنيفه به رقابت شافعيان مدارسى ساختند و كتابهايى بر آن وقف نمودند . نزاع بين حنفيّه و شافعيّه سابقه داشت و در آغاز سلطنت سلاجقه ، حنفيها به واسطهء آنكه عميد الملك وزير طغرل حنفى بود قدرتى به هم رسانيده بودند . پس از آنكه نظام الملك روى كار آمد شافعيها هم قوى شدند و نزاع مذهبى سخت شد ، تا آنكه در اواخر قرن پنجم اختلاف در عقايد مذهبى يكى از علل آشوبها و فتنه‌هاى ايران گرديد و بدين‌جهت حسن صباح از آشفتگى اوضاع استفاده كرد و توانست سلطنت الموت را

--> ( 1 ) . ماخوذ از تاريخ ادبيات در ايران ، ج 2 ، ص 234 و - 241 . ( و چند منبع ديگر ) و نقل مطالبى از لغتنامه دهخدا ، ( نشان - نيين )